राजतन्त्र ढाल्ने आन्दोलनका ‘प्रभावशाली’ कांग्रेस सभापति

देशमा राजा ज्ञानेन्द्रकाे सक्रिय शासन थियाे । दलहरु कर्मकाण्डी आन्दोलनमा थिए । राजाको कदम विरुद्ध बाेलेपनि दलका नेता राजतन्त्रकाे विकल्प बारे बाेल्न सकिरहेका थिएनन् ।

माधवमणी राजभण्डारी दाेलखा कांग्रेसका सभापति थिए । २०६०/६१ सालमा गाैरीशंकर क्याम्पसमा एमालेकाे जिल्ला अधिवेशनकाे उद्घाटन समाराेह थियाे । माधव नेपाल प्रमुख अतिथि थिए । माधवमणीले त्यहाँ भाषण गरे – ‘माधव कमरेड, अब खुट्टा नकमाउँ, सबै दल गणतन्त्रमा जाउँ, याे राजसंस्थाकाे जराे किलाे सबै उखेलेर फालाैं, ज्ञानेन्द्रलाई सत्ताच्युत गर्नैपर्छ’।

राजसंस्था विराेधी उनको त्याे कडा भाषण चर्चित बन्याे । बेलुका प्रशासनले उनलाई चेतावनी दिएकाे थियाे ।

राजभण्डारीले गणतन्त्रकाे पक्षमा निरन्तर वकालत थाले । आन्दोलनमा कडा ढंगले नेतृत्व गर्थे । गिरिजाप्रसाद काेईराला केन्द्रीय सभापति थिए । कांग्रेसका जिल्ला सभापतिहरु जुटाए । पार्टीलाई गणतन्त्रमा लैजान लविङ थाले । ठमेल स्थित उनकाे हाेटल एम एम मा दुई पटक जिल्ला सभापतिहरुकाे भेला राखे । कांग्रेसकाे बिधानबाट संवैधानिक राजतन्त्र हटाएर गणतन्त्रमा जान सुरुवाती दबाब दिने अगुवा मध्ये थिए उनी । जिल्ला सभापतिहरुकाे दबाब र राजतन्त्र विराेधी जनमतकाे सम्मान गर्दै कांग्रेसले पछि गणतन्त्रमा जाने निर्णय गर्याे । गणतन्त्र पक्षमा पार्टी भित्र चर्काे आवाज उठाउने सभापति थिए उनी ।
..
व्यवसायीक पारिवारिक पृष्ठभूमि । केन्द्रीय राजनितिक नेतृत्व संग राम्रो उठबस थियाे । ३० काे दशककाे सुरुवात देखि नै माधवमणी कांग्रेस संग जाेडिए । विपी काेईरालाकाे जयवागेश्वरी निवासमा उनकाे राम्रो आउजाउ थियाे । राजभण्डारी त्यतिबेला उद्योग बाणिज्य महासंघको महासचिव पनि थिए ।

२०३६ सालमा जनमत संग्रह घाेषणा भयाे । माधवमणी नेताहरु संग बहुदलकाे पक्षमा प्रचार गर्न दाेलखा फर्किए । भीमबहादुर तामाङ, आङदाेर्जे लामा, देवी न्याैपाने, भवेन्द्र खड्का, उद्वबराज काफ्ले, शान्तकृष्ण श्रेष्ठ सहितकाे त्यो टाेली बहुदलकाे पक्षमा जिल्लाभर प्रचारमा हिडेकाे थियाे । तर परिणाम निर्दलकाे पक्षमा आयो ।

सुर्यबहादुर थापा र मरिचमान संग राम्रो सम्बन्ध थियाे । जनमत संग्रहबाट पनि बहुदल नआएपछि प्रभावमा परेर २५ बसन्त बनाए । २०३८ सालमा सुधारिएको पञ्चायतकाे निर्वाचन घाेषणा भएपछि दाेलखाबाट राष्ट्रिय पञ्चायत सदस्यमा चुनाव पनि लडे । कृष्णप्रसाद उप्रेतीले चुनाव जिते । जितविर लामा, माधवमणी राजभण्डारी, आङदाेर्जे शेर्पा, जगदीश खड्काहरु पराजित भए ।

बहुदल पछि निरन्तर कांग्रेसमा काम गरे । एक कार्यकाल पार्टीकाे जिल्ला सभापति चलाए । २०५१ काे मध्यावधिमा सांसद चुनाव लडे । आन्तरिक अन्तर्घातले थाेरै मतले हारे ।

दाेलखा कांग्रेसलाई आर्थिक भरथेग लामो समय सम्म माधवमणी र आङदाेर्जेहरुले नै गर्थे । सभापति हुदा उनी संग केही समय काम गर्ने माैका मिलेकाे थियाे । गुण अवगुण सबै थिए माधव दाईमा । दाेलखामा धेरै सामाजिक काम गरे । दाेलखामा सामाजिक र राजनितीक अभियानमै निजी सम्पत्तिकाे ठुलो हिस्सा सिध्याए ।

१२ औ महाधिवेशनमा महाधिवेशन प्रतिनिधि पराजित भएपछि सक्रिय राजनितीबाट टाढा बस्दै आएका थिए । पत्रकार महासंघ, गाैरीशंकर क्याम्पस लगायतका संस्था मार्फत सामाजिक अभियानमा पछि सम्म सक्रिय थिए ।

जिवनकाे उत्तरार्दमा दुवै मृगौला फेल भएर राेगले थलिएपछि गुमनाम जस्तै भएका दाेलखाका यी अग्रज नेतालाई अब कहिल्यै देख्न र भेट्न पाईने छैन ।

हार्दिक श्रद्धाञ्जली ।।